Tiếng nước chảy róc rách, cánh chim chao lượn giữa bầu trời, tiếng lá xào xạc trong gió và… gần như không có gì khác xảy ra. Thế nhưng, Slow TV (truyền hình chậm) lại trở thành một hiện tượng thu hút đông đảo khán giả trên thế giới trong những năm gần đây, nhưng sức hút của nó đến từ đâu?
Hình ảnh những đàn sứa lững lờ trôi giữa đại dương, những chú cò ấp trứng trên ngọn cây cao, hay đàn nai sừng tấm bắt đầu hành trình di cư theo mùa đến những vùng đồng cỏ xanh tươi hơn, ngày càng có nhiều người có xu hướng theo dõi các chương trình phát sóng trực tiếp về thiên nhiên. Hay còn được gọi là Slow TV (Truyền hình chậm).
Thuật ngữ này dùng để chỉ các chương trình phát sóng thời lượng dài, không có lời thuyết minh và thường được chiếu theo thời gian thực. Hình thức này ra đời từ năm 2009 khi Tập đoàn Truyền thông Na Uy (NRK) phát sóng một chuyến hành trình bằng tàu hỏa kéo dài 7 tiếng đồng hồ.
Chuyến tàu hỏa gần như không có bất kỳ diễn biến kịch tính nào ấy lại tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt đối với công chúng, mở đường cho hàng loạt chương trình phát sóng trọn vẹn về các hành trình đường thủy, những đêm đan len hay cảnh những chú chim kiếm ăn. Đây cũng được xem là dấu mốc khai sinh một trào lưu truyền hình mới và nhanh chóng lan rộng ra nhiều quốc gia trên thế giới.
10 năm sau, Đài Truyền hình Thụy Điển (SVT) đã giới thiệu một chương trình phát trực tiếp không ngừng nghỉ kéo dài 3 tuần mang tên “Great Elk Trek” (Cuộc di cư lớn của loài nai sừng tấm). Lắp đặt 32 chiếc camera trong các khu rừng ở miền bắc Thụy Điển ghi lại những khung cảnh thanh bình, và đôi khi là cảnh một chú nai sừng tấm lội qua sông (dù khá hiếm hoi).
Ngay từ năm đầu tiên, chương trình đã đưa gần 1 triệu người xem đến gần hơn với những thanh âm và hình ảnh chân thực của thiên nhiên hoang dã Thụy Điển. Đến năm 2024, chương trình thường niên này đã thu hút hơn 9 triệu khán giả, đồng thời ghi nhận sự gia tăng đáng kể của khán giả quốc tế. Chương trình cũng tạo ra một cộng đồng trực tuyến sôi nổi với hơn 85.000 thành viên trên Facebook, nơi người xem trao đổi về những diễn biến đang diễn ra trên sóng trực tiếp.
Ông Johan Erhag – quản lý dự án Great Elk Trek, cho rằng sức hấp dẫn của chương trình nằm ở sự đối lập với nhịp độ hối hả của các bản tin thời sự, mạng xã hội và những chương trình truyền hình được cắt dựng nhanh. Theo ông, chương trình mang lại “sự bình yên nhưng vẫn có cảm giác chờ đợi và hồi hộp kéo dài”, giúp khán giả có thời gian để suy ngẫm và thư giãn.
Không chỉ có chương trình về nai sừng tấm, Sở thú San Diego (Mỹ) cũng lắp đặt hệ thống camera trực tuyến cho phép công chúng quan sát các loài động vật quý hiếm như gấu Bắc Cực, voi, gấu trúc đỏ và hổ.
Tại miền Nam nước Anh, hành trình sinh sản của cặp cò Ania và Bartek, gắn bó với nhau từ năm 2020, đã thu hút sự quan tâm của hơn 55.000 khán giả trực tuyến trên khắp thế giới trong mùa xuân năm 2025. Do tổ cò nằm ở độ cao khó quan sát bằng mắt thường nên những người yêu thích loài chim này đã theo dõi qua hệ thống webcam được lắp đặt phía trên để chứng kiến trọn vẹn quá trình cặp cò làm tổ, đẻ trứng, ấp nở và nuôi dưỡng thành công bốn chú cò non.
Bà Laura Vaughan-Hirsch, quản lý Dự án Cò trắng, cho biết “Nhiều khán giả chia sẻ rằng việc theo dõi chương trình mang lại cảm giác bình yên và thư thái. Là cánh cửa bước vào thế giới hoang dã”. Theo bà, chương trình còn giúp mọi người hiểu rõ hơn về quá trình phát triển của loài cò.
“Liều thuốc giải độc” cho cuộc sống căng thẳng
Slow TV không chỉ thu hút khán giả từ nhiều quốc gia mà còn hấp dẫn nhiều nhóm đối tượng khác nhau, từ người xem thông thường đến chuyên gia, từ trẻ em đến người cao tuổi. Mỗi người tìm đến loại hình này vì những lý do riêng.
Cô Ida Lindberg, giáo viên mầm non tại thị trấn Sunne (ở miền Tây Thụy Điển), đã biến “Great Elk Trek” thành bài học trực quan cho các bé 5-6 tuổi. Cô cho biết việc quan sát loài nai sừng tấm vốn hay đi một mình lại tụ thành đàn mỗi mùa di cư đã khơi gợi cho các bé những cuộc thảo luận thú vị về kỹ năng xã hội, về tự nhiên và cả toán học.
“Chương trình giúp các em ý thức được tầm quan trọng của môi trường. Chúng tôi hy vọng điều này sẽ đi cùng các em đến khi trưởng thành, giúp các em có những quyết định đúng đắn để bảo vệ khí hậu trong tương lai”, cô chia sẻ với DW.
Đối với nhiều người, hành trình di cư của nai sừng tấm còn mang ý nghĩa biểu tượng, đánh dấu sự chuyển giao mùa từ đông sang hạ và dần trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu mỗi năm. Bà Charlotte Ottilia Campeborn, người đã theo dõi chương trình từ những ngày đầu, thừa nhận rằng mình đã “nghiện” chương trình này.
Bà thường mở chương trình khi làm việc tại nhà và cảm thấy nó “êm dịu”. Nhất là ở thời điểm hiện tại, khi ai cũng muốn tìm kiếm những điều mang lại cảm giác an toàn và dễ chịu.
“Giữa bối cảnh thế giới đầy biến động như hiện nay, người ta luôn muốn tìm những khoảng lặng để lấy lại niềm tin vào tương lai. Và ở đây, thiên nhiên vẫn vận hành theo quy luật hoang dã vốn có của nó”, bà chia sẻ.
Cánh cửa dẫn đến nhận thức về khí hậu
Bên cạnh những giá trị về mặt xoa dịu tinh thần, ông Johan Erhag cho biết Slow TV còn góp phần tạo dựng sự gắn kết sâu sắc hơn với thiên nhiên và thúc đẩy ý thức bảo vệ môi trường.
“Tôi tin rằng “Great Elk Trek” đã giúp nhiều người nhận ra vẻ đẹp của động vật và thiên nhiên, đồng thời hiểu rằng việc bảo tồn chúng là điều vô cùng quan trọng”, ông nói.
Bà Rebecca Mauldin, phó giáo sư tại Đại học Texas ở Arlington (Mỹ), cũng đồng tình với nhận định này. Nghiên cứu của bà và các cộng sự chỉ ra rằng, những hiểu biết và sự kết nối mà các chương trình phát trực tiếp này tạo ra có thể thúc đẩy thái độ tích cực đối với công tác bảo tồn và hành động bảo vệ môi trường.
“Bởi con người thường có xu hướng muốn bảo vệ những vùng đất và những loài sinh vật mà họ đã gắn bó, thấu hiểu và yêu quý”, bà cho biết.
Dù vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng mảng nghiên cứu này mới chỉ ở giai đoạn sơ khai và nhấn mạnh rằng trải nghiệm trực tuyến không thể hoàn toàn thay thế trải nghiệm trực tiếp ngoài tự nhiên.
Theo bà Mauldin, việc theo dõi các chương trình phát trực tiếp có thể không mang lại hiệu quả phục hồi tinh thần tương đương với việc thực sự hòa mình vào thiên nhiên. Tuy vậy, chúng vẫn đem lại nhiều lợi ích tương tự và đặc biệt có giá trị đối với những người không có điều kiện tiếp cận trực tiếp với môi trường tự nhiên.
Vietnam Wild Live: Bước đi đầu tiên của truyền hình Việt Nam với Slow TV về thiên nhiên
Tại Việt Nam, xu hướng phát sóng trực tiếp về thiên nhiên cũng đang dần tiếp cận khán giả. Mới đây, Đài Truyền hình Việt Nam đã thực hiện Vietnam Wild Live , chương trình truyền hình trực tiếp về thiên nhiên đầu tiên tại Việt Nam. Chuỗi phát sóng kéo dài 5 ngày liên tiếp, từ 25/6 đến 29/6, trên nền tảng VTVgo, các nền tảng số của VTV đã mang đến cho khán giả những góc nhìn chân thực về hệ sinh thái và đời sống hoang dã tại Vườn Quốc gia Côn Đảo. Đặc biệt, trong hai ngày 28/6 và 29/6, chương trình đã được truyền hình trực tiếp (THTT) đồng thời trên kênh VTV2 để phục vụ khán giả màn ảnh nhỏ.
Hiện tại, khán giả có thể theo dõi lại các buổi truyền hình trực tiếp trên nền tảng số VTVgo và xem lại Vietnam Wild Live phiên bản tiếng Anh (45 phút/tập) trên kênh Vietnam Today lúc 14h15 và phiên bản tiếng Việt (45 phút/tập) trên kênh VTV4 lúc 18h15, bắt đầu phát sóng từ ngày 27/6. Đây được xem là một trong những nỗ lực đáng chú ý của truyền hình Việt Nam trong việc tiếp cận xu hướng Slow TV (truyền hình chậm) đang ngày càng thu hút sự quan tâm của khán giả trên thế giới.